artLIVE – Trong một thế giới nghệ thuật luôn nỗ lực bảo tồn, lưu trữ và bảo hiểm cho cái đẹp, hoạ sĩ Bùi Chát chọn đi ngược lại. Với triển lãm “BẢY TÁM NĂM”, ông đặt ra một ‘hạn sử dụng’ cho hội họa, nơi mỗi bức tranh không phải là một vật thể tĩnh, mà là một sinh thể đang đếm ngược ngày tự phân rã.
Triết lý từ ván bài “ngầu hầm” và bản lĩnh của sự hữu hạn
Tên gọi của triển lãm Bảy Tám Năm không chỉ đơn thuần là một con số thời gian. Nó bắt nguồn từ một thuật ngữ trong trò chơi “ngầu hầm” (hay ngầu tố), một nét văn hóa dân gian quen thuộc. Con số 785 biểu thị trạng thái “có ngầu”, một tấm vé thông hành để người chơi đủ tư cách ở lại bàn và tiếp tục cuộc chơi.
Với hoạ sĩ Bùi Chát, nghệ thuật cũng sòng phẳng như một ván bài: không có cao hay thấp, không có cổ điển hay tầm thường, chỉ có những người còn đủ bản lĩnh để chấp nhận rủi ro trong giới hạn của mình, và những người đã dừng lại.
Bảy Tám Năm còn là một lời cảnh báo trực diện về vòng đời của tác phẩm. Bằng cách sử dụng một loại dung môi đặc biệt pha trộn vào màu sắc, Bùi Chát đã “lập trình” để những mảng màu dần tự tan biến. Sau gần một thập kỷ, thứ còn lại trước mắt người xem chỉ là một tấm toan trắng. Nghệ sĩ chia sẻ rằng ông muốn bức tranh chết đúng thời hạn, bởi một tác phẩm được bảo tồn mãi mãi đôi khi chỉ là một vật thể chết được ướp xác cẩn thận. Ông chọn làm ngược lại: để nó chết theo cách riêng của nó nhẹ nhàng, chậm rãi và tự nhiên.
Từ chối ảo tưởng bất tử
Tinh thần “ngầu hầm” trong Bảy Tám Năm vì vậy không nằm ở sự liều lĩnh bề mặt, mà ở việc từ chối ảo tưởng bất tử. Một ảo tưởng đã bao phủ nghệ thuật quá lâu. Các bức tranh trong triển lãm được tạo nên từ một hỗn hợp chất liệu đặc biệt, trong đó màu sắc được “lập trình” để phai dần theo thời gian. Sau bảy đến tám năm, toàn bộ sắc màu sẽ biến mất, trả lại mặt toan trắng. Không phải vì tác phẩm bị hủy hoại, mà vì nó đã được sinh ra với một chu kỳ sống hoàn chỉnh từ xuất hiện đến tồn tại và tan biến.
Ở đây, cái đẹp không được bảo tồn như một đối tượng cần giữ gìn bằng mọi giá. Ngược lại, cái đẹp được trao cho thời gian xử lý. Khi màu sắc phai đi, điều còn lại không phải là vật thể, mà là ký ức về việc đã từng nhìn thấy, đã từng đứng trước một điều đang biến mất. Và câu hỏi được đặt ra không phải là tác phẩm còn hay không, mà là ký ức ấy sẽ tồn tại như thế nào.
Sự biến mất mang tên ký ức và phép thử của lòng can đảm
Khi màu sắc tan đi, thứ còn lại duy nhất không phải là vật chất, mà là ký ức. Bùi Chát đặt người xem vào một phép thử: Liệu ta có nhớ những gì mình đã thấy, hay ký ức cũng sẽ tan loãng cùng màu sắc? Hành động vẽ để rồi mất đi là cách người nghệ sĩ buông bỏ cái tôi và khao khát chiếm hữu.
Nghệ thuật không cần phải tồn tại vĩnh cửu mới có giá trị, nó chỉ cần sống trọn vẹn trong khoảnh khắc của nó. Sự tan rã không làm tác phẩm yếu đi, mà ngược lại, tặng cho nó một phẩm chất khác: phẩm chất của sự biến mất được thực hiện với đầy đủ sự tỉnh thức.
Mỗi bức tranh bỗng chốc hóa thành một chiếc đồng hồ đếm ngược, nơi mỗi cái nhìn của người xem là một nhịp tích tắc của kim đồng hồ. Bùi Chát muốn người thưởng lãm cảm nhận được những gì đang vuột mất, thay vì bám víu vào những gì đang hiện hữu. Khi chúng ta dám đối diện với sự ngắn ngủi, thứ còn lại không phải là nỗi sợ, mà là một loại tự do.
Khi bức tranh cuối cùng tan biến, để lại mặt toan trắng, đó không phải là điểm kết thúc, mà là lúc một hình thức tồn tại khác bắt đầu. Bức tranh tồn tại trong ký ức, trong sự quên lãng và trong cái nhìn đã từng đi ngang qua.
Triển lãm đang diễn ra từ nay đến 28/02 tại CON Art Gallery, Tháp Hawaii , Đảo Kim Cương, P. Bình Trưng, TP. HCM.
Nguồn ảnh và tham khảo: CON Art Gallery
