artLIVE – Giữa nhịp sống hiện đại, khi đa dạng sinh học bị đe dọa từng ngày, nghệ sĩ Tống Vương Quyền chọn đất sét để kể lại hình hài của muông thú với nghiên cứu giải phẫu chính xác và tinh thần tôn trọng tự nhiên. Tác phẩm của anh không chỉ là điêu khắc độc bản, mà còn là thông điệp thấu cảm, kêu gọi bảo tồn những sinh mệnh mong manh.
Rời công việc tạo hình nhân vật game sau nhiều năm gắn bó, nghệ sĩ Tống Vương Quyền quay về với đất sét, chất liệu cổ xưa nhất trong lịch sử điêu khắc. Nó cho phép người nghệ sĩ làm việc bằng đôi tay, quan sát bằng trực giác, và đối thoại với tự nhiên theo cách lặng lẽ nhưng bền bỉ.
Với Tống Vương Quyền, đất sét đã trở thành cánh cửa mở vào thế giới hoang dã. Anh chuyển những gì mình học được từ nghiên cứu thành hình khối gốm chân thật, sống động, không ẩn dụ hóa, không biểu tượng hóa chỉ nỗ lực tái hiện tự nhiên một cách đúng đắn và trân trọng nhất.
Năm bộ tác phẩm về tê giác
Trong năm 2025, nghệ sĩ Tống Vương Quyền cho ra đời 5 bộ tác phẩm về tê giác: tê giác đơn, mẹ con tê giác, gia đình tê giác. Từ quan sát giải phẫu, anh phân biệt rõ từng chi tiết nhỏ. Ví dụ giữa tê giác trắng và tê giác đen châu Phi, hai giống loài dễ bị nhầm nếu chỉ nhìn thoáng qua vì hình thể tương đương, đều có 2 sừng. Tuy nhiên nếu quan sát kỹ, tê giác trắng có mũi vuông, rộng, cổ có u đặc trưng nên cử động kém linh hoạt hơn tê giác đen.
Tê giác Java của Việt Nam chính thức tuyệt chủng vào năm 2010 do nạn săn bắn, được xem là biểu tượng mất mát trong bảo tồn. Anh Quyền đã tái hiện loài này bằng gốm với kích thước 30 x 60 cm như một cột mốc ký ức không được phép phai mờ.
Bề mặt tượng được xử lý bằng men oxit, không bóng, tạo cảm giác da thô ráp, rắn chắc. Từng nếp nhăn trên da, nơi khóe mắt được anh chăm chút tỉ mỉ, tạo nên thần thái trầm, buồn của loài này.
Ở gốm, để 4 chân con vật không bị lệch sau nung, người nghệ sĩ phải tính toán kỹ độ co ngót của đất, cân bằng trọng lực, dáng chuyển động và cả nguy cơ rủi ro trong quá trình tạo tác. Điều đó khiến mỗi tác phẩm ra đời đều là một thử thách, không ồn ào, nhưng không hề đơn giản.
Tác phẩm về động vật nguy cấp, đặc hữu của Việt Nam
Có những loài động vật mà hình ảnh tư liệu cũng hiếm không kém sự tồn tại của chúng ngoài tự nhiên. Saola là loài thú quý được ví như “kỳ lân châu Á”, sống trong rừng Trường Sơn Việt Nam và Lào, loài này gần như chỉ xuất hiện qua bẫy ảnh của các tổ chức bảo tồn. Từ nguồn dữ liệu ít ỏi ấy, nghệ sĩ vẫn kiên trì nghiên cứu và hoàn thiện tác phẩm Saola bằng gốm với sừng dài, đốm trắng, dáng hình linh hoạt, gần với tự nhiên nhất có thể.
Ngoài Saola, anh còn sáng tác nhiều loài đặc hữu, nguy cơ cao, tuyệt chủng khác của Việt nam như: cá cóc Tam Đảo, rùa hộp trán vàng, voọc Cát Bà, gà lôi lam mào trắng, rùa Trung Bộ, rùa hộp trán vàng miền Nam, chim choắt mỏ cong, chim rẽ mỏ thìa, voọc Cát Bà… Mỗi tác phẩm đều mang một thông điệp riêng, nhưng đều gặp nhau ở điểm chung: “Nếu không gìn giữ, những thứ gần gũi nhất cũng có thể biến mất.”
Tác phẩm Hai mẹ con Vọoc Cát Bà ra đời khoảng tháng 5, năm 2025, hoàn thành giấc mơ anh ấp ủ từ lâu, thể hiện tình mẫu tử của động vật với con mắt rất người và đầy cảm thông. Vọoc Cát Bà là loài linh trưởng đặc hữu tại đảo Cát Bà Việt Nam. Năm 2000, Vọoc Cát Bà được đưa vào sách đỏ Việt Nam với tình trạng cực kì nguy cấp (chỉ còn khoảng 60 cá thể ở Việt Nam cũng như toàn thế giới) sau nhiều nỗ lực bảo tồn hiện số lượng loài này đã lên được con số hơn 90 cá thể. Nghệ sĩ Tống Vương Quyền: “Chúng ta mất gần 30 năm để bảo tồn, thành quả là thêm được 30 cá thể Vọoc Cát Bà. Nhưng nếu để xóa sổ loài này chắc chỉ cần chưa đến một ngày. Điều đó cho thấy các loài động vật luôn mong manh trước mối họa diệt chủng. Tác phẩm Hai mẹ con Vọoc Cát Bà thể hiện tình mẫu tử của loài động vật. Rừng có sự sống và mỗi sinh vật đều có gia đình, nỗi đau và tình thương giống như con người”.
Trong tác phẩm, voọc con đang bú mẹ, mắt tròn đen láy; voọc mẹ một tay che chắn, một tay ôm con, ánh nhìn mở to cảnh giác. Tượng gốm được thể hiện đa chiều, mảng lông chuyển màu êm, tương phản giữa mẹ và con rõ ràng nhưng mềm mại khiến người xem cảm được tình thương giống loài.
‘Tôi tin khi hiểu họ sẽ yêu’
Vợ chồng nghệ sĩ Tống Vương Quyền hiện có hai con nhỏ, đây cũng là động lực để anh sáng tác nhiều hơn. Anh muốn các con mình được sống trong thế giới đa dạng sinh học, con người biết yêu thương và bảo vệ động vật. Cảm hứng sáng tác của anh ngoài bắt nguồn từ ý thích cá nhân còn tới từ gợi ý của các bạn nhỏ. Từ khi bố ở nhà nặn gốm, các bạn nhỏ cũng được học thêm kiến thức nhiều về tự nhiên và động vật. Anh Quyền tin nghệ thuật dễ chạm tới trái tim của con người hơn kiến thức khoa học khô khan. Mục tiêu sắp tới để triển lãm lần 1 của anh vào năm 2026 là thể hiện qua ngôn ngữ gốm 70 loài động vật và lần 2 khoảng hơn 100 loài. Anh Quyền chia sẻ: “Tôi tin khi hiểu họ sẽ yêu. Trước đây khi tôi còn nhỏ chó thường chỉ để trông nhà. Những năm gần đây xung quanh tôi, nhiều người thực sự coi chó là bạn, là một thành viên trong gia đình. Từ đó những quán ăn có liên quan tới loài động vật này đã giảm đi nhiều. Với các loài động vật khác cũng vậy. Như chim rẽ mỏ thìa, trên thế giới chỉ còn khoảng 200 cặp cá thể. Năm nào loài này cũng di cư sang Việt Nam. Nhiều người không biết vẫn cố tình săn bắt để ăn nhậu. Nếu có kiến thức và tìm hiểu về loài này nhiều hơn, họ sẽ không làm thế”.
Đất sét mềm trong tay nhưng bền trong lửa. Mỗi tác phẩm của Tống Vương Quyền không chỉ là sáng tạo, mà là lời nhắc nhớ về sự sống đang cần được thấu hiểu và giữ lại. Và biết đâu, từ một hình khối gốm, tình yêu giống loài sẽ được đánh thức, để nhiều sinh vật không còn phải biến mất trong im lặng.
Về nghệ sĩ Tống Vương Quyền
Nghệ sĩ Tống Vương Quyền sinh năm 1985. Anh tốt nghiệp khoa Điêu khắc, trường ĐH Mỹ thuật Công nghiệp năm 2009. Hiện anh sinh sống và làm việc tại Hà Nội. Anh Quyền được ghi nhận là nghệ sĩ đóng góp cho triển lãm Expo thế giới 2025 tại Osaka Nhật Bản. Tuy mới bước sang mảng làm tượng gốm chủ đề động vật 2 năm nay nhưng số lượng loài vật anh làm đã tới hơn 50 loài, khoảng 200 tác phẩm lớn nhỏ.
