artLIVE – Trong thế giới hội họa của Vincent Van Gogh, màu vàng xuất hiện với vô vàn sắc độ. Chính sự hiện diện dày đặc và mãnh liệt này làm dấy lên nhiều giả thuyết: liệu đó là ảnh hưởng của chất liệu mới, là hệ quả từ tình trạng sức khỏe hay lựa chọn thẩm mỹ có chủ đích của hoạ sĩ?
Màu vàng từ lâu vẫn được xem là sắc màu của niềm tin và hy vọng. Trong ngôn ngữ biểu tượng, vàng gợi nhắc đến sự thịnh vượng, tinh thần lạc quan và nguồn năng lượng tích cực luôn chuyển động. Chính vì thế, khi màu sắc này xuất hiện liên tục trong tranh của Van Gogh, nó không chỉ là một lựa chọn thị giác, mà còn như một tuyên ngôn về ánh sáng và sự sống vươn mình mạnh mẽ.
Triển lãm Yellow. Beyond Van Gogh’s Colour – Sắc vàng trở thành chìa khoá bước vào thế giới nội tâm
Rất nhiều những bức tranh nổi tiếng của danh hoạ Vincent Van Gogh (1853 – 1890) nhuốm màu rực rỡ của sắc vàng. Ông yêu thích màu vàng đến độ thốt lên trong một bức thư gửi em trai mình Theo Van Gogh năm 1888: “Màu vàng đẹp làm sao!”
Bức thư được mở đầu như thế này: “Ánh nắng mặt trời, một thứ ánh sáng mà, vì không có từ nào hay hơn, tôi chỉ có thể gọi là màu vàng – vàng lưu huỳnh nhạt, vàng chanh nhạt, vàng kim.” Với Van Gogh, ánh sáng không chỉ được nhìn thấy, nó được cảm nhận, được gọi tên, và cuối cùng được vẽ nên bằng tất cả niềm say mê.
Hơn một thế kỷ sau, chính niềm say mê ấy trở thành điểm khởi đầu cho một triển lãm đặc biệt mang tên “Yellow. Beyond Van Gogh’s Colour” (tạm dịch: Màu vàng. Vượt ra ngoài màu sắc của Van Gogh) đang diễn ra tại Van Gogh Museum (Museumplein 6, 1071 DJ Amsterdam, Hà Lan), từ ngày 13 tháng 2 đến ngày 17 tháng 5.
Tại đây, sắc vàng không còn đơn thuần là một lựa chọn thị giác, mà được nhìn nhận như một chìa khóa để bước vào thế giới nội tâm dữ dội và đầy khát vọng của người họa sĩ. Một gam màu đã trở thành phần không thể tách rời trong di sản nghệ thuật ông để lại.
Những giả thuyết phía sau gam màu rực cháy
Tình yêu ánh nắng mặt trời
Mối liên hệ sâu sắc của Vincent Van Gogh với màu vàng thể hiện rõ trong toàn bộ tác phẩm của ông, tượng trưng cho khát vọng nắm bắt ánh sáng, sự ấm áp và chiều sâu cảm xúc. Sắc màu rực rỡ này trở thành nền tảng trong biểu hiện nghệ thuật, đặc biệt là trong giai đoạn sung sức nhất của sự nghiệp (từ năm 1888), khi ông sống tại Arles, thành phố đầy nắng của vùng Provence (Pháp).
Chỉ trong hơn một năm, ông đã vẽ khoảng 300 tác phẩm với màu vàng là màu chủ đạo, ngay cả trong những bố cục về đêm. Niềm đam mê sắc vàng mạnh mẽ đến độ ông từng thú nhận rằng mình cảm thấy bất lực vì không thể nắm bắt được toàn bộ sức mạnh của ánh sáng ở Arles.
Một số tác phẩm được vẽ tại Arles:
Phát hiện ra các sắc tố vàng chrome mới
Một trong những lý giải đơn giản nhất cho việc Van Gogh chuộng màu vàng nằm ở sự xuất hiện của các sắc tố vàng chrome mới vào thế kỷ XIX. So với những gam vàng truyền thống, vàng chrome có độ sáng và độ rực cao hơn hẳn. Chính cường độ ấy đã khiến ông đặc biệt yêu thích và khai thác triệt để trong nhiều tác phẩm của mình.
Một số tác phẩm được ông sử dụng sắc tố vàng mới:
Nghi vấn về sức khỏe
Có giả thuyết khác lại liên hệ việc Van Gogh sử dụng dày đặc màu vàng với tình trạng sức khỏe của ông. Người ta cho rằng ông từng được điều trị chứng động kinh bằng digitalis (cây mao địa hoàng); trong trường hợp ngộ độc, loại thuốc này có thể gây ra xanthopsia, đây là một rối loạn thị giác hiếm gặp khiến mọi vật được nhìn với sắc vàng ám nhẹ.
Lại có ý kiến khác còn đặt vấn đề rằng những quầng sáng vàng trong The Starry Night liên quan đến bệnh tăng nhãn áp mà Van Gogh mắc phải. Căn bệnh này có thể tạo ra hiệu ứng quầng tròn quanh các nguồn sáng, và nếu đó là cách ông nhìn thấy thế giới, thì việc ông tái hiện chúng trên toan vẽ cũng trở thành điều tự nhiên.
Sắc vàng của Van Gogh phải chăng là lựa chọn có chủ đích?
Tuy nhiên, theo một bài báo từ Thư viện Y học Quốc gia Hoa Kỳ (NLM) – PubMed Central (PMC), đã chỉ ra rằng: có một số bằng chứng ủng hộ việc chiếm ưu thế của màu vàng trong tranh của Van Gogh chỉ đơn thuần là một yếu tố phong cách có chủ ý trong một số tác phẩm nhất định.
Lý do đầu tiên là khó có khả năng bác sĩ Paul Gachet đã cho ông dùng digitalis quá liều, bởi chính ông từng cảnh báo về tác dụng phụ nguy hiểm của loại thuốc này.
Thực tế, Van Gogh đã yêu thích màu vàng từ trước năm 1889, tức trước thời gian được cho là điều trị bằng phương thuốc này. Những tác phẩm như Hoa hướng dương cho thấy sắc vàng là lựa chọn thẩm mỹ nhất quán.
Ngoài ra, nếu thực sự mắc chứng mù vàng, Van Gogh sẽ không thể phân biệt rõ giữa trắng và vàng, còn xanh lam sẽ bị nhìn thành xanh lá. Tuy nhiên, trong tranh ông, vàng luôn được cân bằng tinh tế với xanh lam và trắng.
Cuối cùng, các kiểm tra thị lực năm 1889 cho thấy khả năng nhìn và nhận biết màu sắc của Van Gogh hoàn toàn bình thường. Những giả thuyết khác như tăng nhãn áp hay các diễn giải tâm lý cực đoan đều thiếu cơ sở thuyết phục. Điều đó cho thấy sắc vàng trong tranh Van Gogh không phải hệ quả của một khiếm khuyết thị giác, mà là lựa chọn có ý thức, một ngôn ngữ màu sắc được ông sử dụng để khiến người xem không chỉ nhìn, mà còn cảm nhận được thế giới qua ánh sáng của riêng mình.
Van Gogh vẽ màu vàng vì ông muốn thế giới bừng sáng theo cách của mình. Và có lẽ, điều còn lại sau hơn một thế kỷ không phải là câu hỏi ông đã nhìn thấy gì, mà là cách ông khiến chúng ta nhìn lại ánh sáng rực rỡ, dữ dội như thế nào.
Ảnh: Bảo tàng Van Gogh, Amsterdam (Quỹ Vincent van Gogh)
Tham khảo:
Domestika
artnet
Thư viện Y học Quốc gia Hoa Kỳ (NLM) – PubMed Central (PMC)
