artLIVE – Giữa một thời đại nhiều xáo động, Venice Biennale lần thứ 61 chọn cho mình một nhịp trầm của sự trấn tĩnh và bình tâm. Sự kiện dường như gửi đi một thông điệp, nghệ thuật không cần vang dội để tạo dư âm; đôi khi, chính sự tĩnh tại mới là điều lắng lâu và neo bền trong ký ức mỗi người.
Venice Biennale lần thứ 61 – Tĩnh lặng để ‘nghe’ nghệ thuật
Từ khi ra đời năm 1895 tại Venice (Ý), Venice Biennale đã trở thành một trong những sự kiện nghệ thuật quốc tế uy tín và lâu đời bậc nhất thế giới. Cứ hai năm một lần, thành phố kênh đào lại mở ra những lát cắt đa diện của đời sống sáng tạo, trải dài từ kiến trúc, điện ảnh, sân khấu đến âm nhạc và khiêu vũ.
Qua hơn một thế kỷ, Biennale không ngừng vượt qua mọi khuôn khổ và ranh giới, tôn vinh những tư duy táo bạo cùng các thực hành nghệ thuật đi trước thời đại.
Bước sang kỳ tổ chức thứ 61, Venice Biennale tiếp tục khẳng định sức hút khi quy tụ 111 nghệ sĩ trong triển lãm chính mang chủ đề “In Minor Keys”. Dự án do Koyo Kouoh – giám tuyển trưởng của Zeitz MOCAA khởi xướng.
Tuy nhiên, vào tháng 5 năm 2025, bà Koyo Kouoh qua đời đột ngột, nhưng với sự đồng thuận từ gia đình bà, La Biennale di Venezia vẫn quyết định tiếp tục triển khai dự án theo đúng ý niệm và cấu trúc mà bà đã dày công định hình.
Vì thế, kỳ Venice Biennale lần này không chỉ là cuộc gặp gỡ của nghệ thuật đương đại, mà còn là sự tiếp nối một tầm nhìn còn dang dở, một cách gìn giữ và lan tỏa trọn vẹn tinh thần sáng tạo của bà.
Chủ đề “In Minor Keys” của Venice Biennale 2026 có thể tạm dịch là “Ở những tông trầm”. Đó là lời mời người thưởng lãm chìm trong nốt ngân trầm, tạm rời sự khoa trương và nhịp điệu dồn dập bên ngoài để học cách lắng nghe.
Thay vì lựa chọn lối biểu đạt ồn ào hay thị giác áp đảo, triển lãm hướng người xem chậm lại, cảm nhận những rung động mảnh nhỏ và những câu chuyện tưởng như khiêm nhường nhưng mang sức nặng của thời gian.
Theo đội ngũ cộng sự của Kouoh, mục tiêu của dự án là tái kết nối nghệ thuật với vai trò nguyên bản của nó trong xã hội: đánh thức giác quan, khơi dậy cảm xúc và mở ra những trải nghiệm cá nhân sâu sắc.
Theo nhịp chuyển động của ‘In Minor Keys’
Tinh thần ấy được cụ thể hóa qua bốn trục ý niệm xuyên suốt: shrines (đền thờ), rest (tĩnh tại), procession (đoàn di hành) và schools (trường học). Trong đó, “Trường học” không chỉ được hiểu như một thiết chế giáo dục quen thuộc, mà được mở rộng thành một hệ sinh thái sáng tạo, không gian để tri thức được trao truyền, cộng đồng được kết nối và nghệ thuật được nuôi dưỡng theo dòng thời gian.
Ở trung tâm triển lãm, hai “đền thờ” mang tính biểu tượng sẽ được thiết lập nhằm tưởng niệm Issa Samb, nghệ sĩ, nhà thơ người Senegal và Beverly Buchanan, nghệ sĩ Mỹ gắn liền với các thực hành khai thác ký ức và lịch sử cộng đồng.
Thông qua đó, triển lãm tôn vinh vai trò của những “người dẫn đường” thầm lặng, những cá nhân kiên định mở lối cho các thế hệ tiếp nối.
Tiếp đó, trục “đoàn di hành” được gợi mở từ các lễ hội và nghi thức cộng đồng của người Afro – Atlantic, là nơi mọi người cùng tham gia, cùng di chuyển và hòa vào nhịp điệu chung.
Từ đó, triển lãm được hình dung như một hành trình có sự chuyển động và kết nối liên tục, thay vì chỉ là tập hợp các tác phẩm cố định trong những không gian riêng lẻ.
Song song với dòng chuyển động đó là “tĩnh tại”, không gian dành cho suy tư và lắng nghe, khán giả có thể chậm lại giữa nhịp sống gấp gáp để đối thoại với chính mình. Sự góp mặt của Kader Attia, Laurie Anderson và Pauline Oliveros góp phần tạo nên chiều sâu cảm xúc và tư tưởng cho trải nghiệm này.
Tuấn Andrew Nguyễn – Đại diện Việt Nam duy nhất góp mặt tại Venice Biennale 2026
Tại Triển lãm Venice Biennale lần thứ 61, Tuấn Andrew Nguyễn là đại diện Việt Nam duy nhất góp mặt, ghi dấu niềm tự hào Việt trên hành trình vươn ra bản đồ nghệ thuật quốc tế.
Sinh năm 1976, anh tốt nghiệp cử nhân tại Đại học California, Irvine và hoàn thành chương trình thạc sĩ tại Viện Nghệ thuật California năm 2004. Thực hành của anh đan xen giữa thực tại và hư cấu, tái cấu trúc những trần thuật về lịch sử, niềm tin và ký ức, qua đó gợi mở các suy tư về phản – ký ức và đối kháng chính trị.
Anh từng nhận giải Art Matters (2010), giải Phim hay nhất tại VietFilmFest 2018 với The Island, đồng thời tham gia nhiều sự kiện quan trọng như Whitney Biennial (2017) và Sharjah Biennial (2019).
Năm 2006, anh đồng sáng lập The Propeller Group và từng góp mặt tại Venice Biennale 2015 cùng nhiều triển lãm quốc tế khác.
Tại Venice Biennale năm nay, anh tiếp tục kể chuyện bằng video và điêu khắc. Các dự án của anh khai thác những vấn đề về lịch sử, ký ức và các câu chuyện phản kháng.
Từ chất liệu lịch sử thuộc địa và những yếu tố mang màu sắc siêu thực, Tuấn Andrew Nguyễn tạo nên các không gian giữa sự thật và hư cấu, giúp người xem nhìn lại quá khứ và hiện tại dưới một góc nhìn mới.
Đặc biệt, Venice Biennale năm 2026 sẽ không trao giải Golden Lion for Lifetime Achievement vì Kouoh chưa kịp lựa chọn người nhận trước khi qua đời. Thay vào đó, trong tuần khai mạc tại Giardini, Biennale dành riêng một chương trình thơ để tưởng niệm bà.
Triển lãm Venice Biennale một lần nữa khiến thế giới chú ý không bởi sự hoành tráng hay lộng lẫy, mà bằng những điều ta thường vô tình lãng quên, những giá trị tưởng như nhỏ bé, một thứ chỉ cần chạm nhẹ nhưng đủ sâu để đọng lại.
Triển lãm Venice Biennale lần thứ 61 với chủ đề “In Minor Keys” sẽ diễn ra từ ngày 9/5 – 22/11/2026 tại hai địa điểm trung tâm Giardini (Ý) và Arsenale (Ý), đồng thời mở rộng đến nhiều không gian khác trên khắp Venice.
Tham khảo:
nguyenartfoundation.com
labiennale.org
news.artnet.com
