artLIVE – Diễn ra vào thời điểm cuối năm, khi Hà Nội bước vào mùa triển lãm sôi động nhất, Phồn 4 mang theo một không khí rất riêng: vừa tĩnh lặng của chất đất, vừa rộn ràng của những ngày cận Tết.
Cuối năm luôn là thời điểm sôi động nhất của đời sống mỹ thuật Hà Nội, khi các không gian triển lãm liên tục ra mắt những dự án được chuẩn bị công phu. Trong dòng chảy ấy, Phồn 4 – triển lãm gốm của nhóm 11 tác giả, không chỉ là một sự kiện nghệ thuật độc lập, mà còn đánh dấu chặng đường bảy năm Bat Trang Ceramic Art Space tổ chức workshop gốm dành cho các nhà điêu khắc và họa sĩ.
Nhóm tham gia năm nay gồm tám nhà điêu khắc và ba họa sĩ, những người đã gắn bó với không gian workshop này từ nhiều mùa và cả người mới tới. Qua từng năm, “cuộc chơi” ban đầu mang tính thử nghiệm đã dần hình thành một mặt bằng sáng tác nghiêm túc, nơi gốm đã trở thành ngôn ngữ tạo hình độc lập.
Theo đánh giá của Họa sĩ, PGS, Nhà giáo Nhân dân Lê Anh Vân, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Mỹ thuật Việt Nam, triển lãm Phồn 4 cho thấy một bước tiến rõ rệt về tư duy điêu khắc: “Các tác giả thể hiện sự chủ động trong hình khối, ngôn ngữ điêu khắc mạch lạc, rõ ràng, có tính nghệ thuật cao, thoát ra khỏi khuôn khổ của hình thái gốm truyền thống.”
Dù vẫn là chất đất, men, màu của Bát Tràng nhưng các tác giả đã cho thấy những góc nhìn, cách sử dụng hoàn toàn khác, tự do hơn, trừu tượng hơn, giàu suy tư hơn. Gốm ở đây không còn là đồ vật ứng dụng, mà là hình khối mang nội dung và cấu trúc nội tại.
Triển lãm gốm Phồn 4 đang diễn ra tại Phạm Hà Hải Art Studio. Ảnh: NVCC
Khi gốm trở thành ngôn ngữ cá nhân
Trong vai trò người tổ chức và cũng là người tham gia, nhà điêu khắc Lê Anh Vũ, chủ của Bat Trang Ceramic Art Space, đã kiên trì xây dựng một môi trường làm việc chung, nơi các nghệ sĩ có thể tập trung sáng tác, trao đổi và hoàn thiện tác phẩm trong suốt nhiều năm.
Anh cho biết, nếu ở những mùa đầu, không ít nghệ sĩ còn bỡ ngỡ với gốm thì đến nay, họ đã thực sự làm chủ chất liệu, sử dụng nó để kể câu chuyện của riêng mình. Điều này thể hiện rõ trong từng nhóm tác phẩm. Với nhà điêu khắc Lê Anh Vũ, đó là nỗ lực hướng tới trạng thái phi hiện thực, thông qua việc tìm kiếm những chuyển biến trong cấu trúc và bề mặt. Nhà điêu khắc Trần Văn An lại tập trung vào mối quan hệ đặc – rỗng, kiến tạo những giới hạn vô hình của hình khối. Trong khi đó, họa sĩ Mai Đại Lưu sử dụng hình tượng bầu sữa mẹ để nói về tình mẫu tử và tính phồn sinh, mang đến một mạch cảm xúc mềm mại, gần với bản năng sống…
Các tác phẩm như Trong lòng đất #7 (nhà điêu khắc Lê Anh Vũ), Cấu trúc bản thể No.2 (nhà điêu khắc Trần Văn An), hay bộ đôi Xuân mộng #04 và Xuân mộng #03 (họa sĩ Mai Đại Lưu) cho thấy một sự đa dạng rõ rệt về ngôn ngữ, nhưng vẫn giữ được một tinh thần chung của Phồn: sinh sôi, vận động và biến đổi.
Bề mặt gốm lên tiếng biểu đạt cảm xúc
Một điểm đáng chú ý của Phồn 4 là nhiều tác giả chủ động không phủ men, để bề mặt thô mộc của đất trở thành điểm chạm trực tiếp với thị giác và xúc giác của người xem. Cách lựa chọn này tạo ra cảm giác gần gũi, nguyên sơ, nhấn mạnh tính vật chất của gốm như một “cơ thể”.
Ngược lại, một số tác giả khác lại đi theo hướng thử nghiệm men màu và hiệu ứng ánh kim, tạo nên những lớp bề mặt phức hợp, gợi liên tưởng tới kim loại, khoáng chất hay sự ăn mòn của thời gian.
Các tác phẩm như Nguồn (họa sĩ Hoàng Mai Thiệp), Đại Ngàn #5 (họa sĩ Phạm Hà Hải), hay Chuyển động.0326 (nhà điêu khắc Khổng Đỗ Tuyền), Bóng Nho Quế của (nhà điêu khắc Lê Lạng Lương) cho thấy sự tìm tòi nghiêm túc với kỹ thuật nung và xử lý bề mặt, đưa gốm vượt ra khỏi những quy ước thị giác quen thuộc.
Một địa chỉ kết nối nghệ sĩ và người sưu tầm
Không chỉ dừng lại ở trưng bày, Phồn 4 còn phản ánh rõ định hướng lâu dài của Bat Trang Ceramic Art Space: xây dựng một không gian nghệ thuật thân thiện, nơi nghệ sĩ và người sưu tầm có thể gặp gỡ, đối thoại một cách cởi mở.
Các tác phẩm trong triển lãm năm nay có chất lượng cao, phản ánh đúng giá trị lao động nghệ thuật, thời gian nung đốt, rủi ro kỹ thuật và độ chín của tư duy tạo hình. Đây là những tác phẩm hướng tới người sưu tầm nghiêm túc, những cá nhân tìm kiếm các đối tượng nghệ thuật có chiều sâu và khả năng đồng hành lâu dài trong không gian sống.
Sau bảy năm kiên trì với mô hình workshop và triển lãm, Bat Trang Ceramic Art Space đã dần hình thành một cộng đồng sáng tác có bản sắc. Phồn 4 không chỉ là kết quả của một mùa làm việc, mà là dấu mốc cho sự trưởng thành của một hành trình, nơi gốm được trả lại đúng vị thế của nó là một chất liệu giàu khả năng biểu đạt trong nghệ thuật đương đại.
Triển lãm Phồn 4 mở cửa chào đón công chúng từ ngày 05/02 đến 31/03 tại Phạm Hà Hải Art Studio, PAC 2, số 15/6 An Dương Vương, Phú Thượng, Hà Nội.
